Typ om te zoeken

In the spotlight Ziekenhuizen

“Een psychiatrisch ziekenhuis mag geen gesloten burcht zijn”

Delen

De dagbehandeling langdurige zorg (LAZO) van het ZNA psychiatrisch ziekenhuis Stuivenberg zet in op een breed arsenaal aan activerende therapieën. Die moeten de patiënten helpen hun eigenwaarde terug te vinden én hen meteen ook oriënteren naar tewerkstelling. Door de ateliers te linken aan externe, reguliere arbeidsomgevingen hoopt het ziekenhuis het taboe rond psychiatrische patiënten te doorbreken 

Eén van die activerende therapieën heet Project Plan TweeIn de serre in de binnentuin van het psychiatrisch ziekenhuis geven patiënten een tweede leven aan verwaarloosde of zieke planten. Na een herstelkuur, worden ze verkocht. “Een samenwerking met Kringwinkel Antwerpen, verduidelijkt Luc Boeye, verpleegkundig afdelingshoofd. “Wanneer zij inboedels leeghalen, stuiten ze vaak op planten die bijna de vuilbak in moeten. Om nodeloze verspilling tegen te gaan, brengt de Kringwinkel die planten naar onze serre. Daar krijgen ze de tijd en de zorg om te herstellen, waarna de Kringwinkel ze te koop stelt. Het achterliggende idee achter die samenwerking is netwerken, contacten leggen met de omgeving en met reguliere vormen van arbeid. Door zinvolle activiteiten zoals Project Plan Twee te organiseren en hen al een stukje te oriënteren richting het arbeidsveld, spelen we in op de eigenwaarde van onze patiënten. Door hen maatschappelijk waardevol werk te laten doen, voelen ze zich opnieuw gewaardeerd, herstellen we de hoop en werken we aan het herstel van de identiteit. 

Geen gesloten burcht 

Bovendien helpt zo’n samenwerking met een reguliere arbeidsplaats om het taboe rond mensen met een psychiatrische aandoening te doorbreken. “Psychiatrische aandoeningen jagen vaak nog wat schrik aan. Het is een moeilijk te doorbreken taboe. De publieke opinie beschouwt mensen met een psychische kwetsbaarheid nog altijd als een beetje vreemd. Terwijl het ook mensen zijn zoals jij en ik, die ’s avonds weer naar hun gezin toe gaan. Dat label van psychiatrisch patiënt moet uit ons denkkader. Het gaat om gewoon aanspreekbare mensen mét een belangrijke gevoeligheid, dat moeten we niet onder stoelen of banken steken. Ze zijn vaak chronisch ziek, maar je kan het een beetje vergelijken met iemand met een ernstig longprobleem of een ander ziektebeeld. Daarom is het belangrijk om van de psychiatrie geen gesloten burcht met hoge muren te maken, maar wel een open en toegankelijke organisatie met goeie contacten met ‘de buitenwereld’. Die projecten helpen daarbij.” 

Luc Boeye

Mogelijkheden en potentieel 

Ook het Fietsenatelier helpt de patiënten opnieuw te integreren in de samenleving. Daar halen ze de typerende, rode fietsjes van de stad Antwerpen tot in het detail uiteen en worden de onderdelen opnieuw aangeleverd aan Velo Antwerpen.” Met als ultieme bedoeling hen later te helpen doorstromen naar werkplaatsen zoals de Kringwinkel of Velo Antwerpen”, vult Luc aan. “Werk vinden na een psychiatrisch traject is geen eenvoudige opdracht, net omdat een psychiatrisch patiënt nog altijd een stigmatiserend label met zich meedraagt. Daarom is het onze opdracht als zorgverlener om hen alle mogelijke pistes aan te reiken: van hobbyclub tot vrijwilligerswerk. Onze patiënten hebben mogelijkheden en potentieel. Maar ze moeten hun kansen krijgen.”  

Herstelgerichte zorg 

Om dat potentieel te triggeren en optimaal te benutten, zet de psychiatrie voluit in op herstelgerichte zorg. “We vertrekken vanuit het basisidee dat iedereen uniek is. Daarom stellen we zo veel mogelijk individuele en vraaggestuurde projecten op. Uit dat ruime palet aan therapieën en activiteiten – denk aan culturele uitstappen, gespreksgroepen, sport, onze eigen bakkerij, meditatie of kookoefeningen – halen ze positieve bekrachtiging. En hoop. Dat laatste is een enorm belangrijk aspect in het hersteltraject.” Naast een eigen bakkerij heeft het dagziekenhuis ook een schrijnwerkerij. Daar maken ze kunstprojecten zoals Wijsneuzen, boomstammen met lange neuzen op die de weg wijzen. “Het volgende project wordt een grote, houten rups. Wat dan weer staat voor het geloof in je eigen transformatie en herstel.”  

Multiculturele realiteit 

De visie rond herstelgerichte zorg houdt ook rekening met de multiculturele context waarmee de zorgverleners rekening moeten houden. “Een grote verscheidenheid in de mensen die je behandelt, is een realiteit die je als zorgverlener niet mag negeren”, vindt Luc. “We maken uiteraard geen onderscheid in ras of religie. Integendeel, we proberen zo veel mogelijk tegemoet te komen aan de leefwereld van mensen met een andere achtergrond. Dat doen we met de hulp van tolken en interculturele bemiddelaars. Die helpen ons om een band op te bouwen met de patiënt.” Andere culturen zijn niet per se geënt op het westerse ziektemodel. Sommige religies spreken bijvoorbeeld over boze geesten. “Voor ons klinkt dat misschien wat vreemd, maar zo mag je als zorgverlener echt niet denken. De essentie van herstelgerichte zorg is een relatie aangaan met de patiënt: ik ken jou en hoe je in de wereld staat. Het cultureel gegeven is een belangrijk element om die vertrouwensband op een diepgaande manier aan te gaan. En die band moet je telkens op een andere manier aangaan. Of het nu gaat om een moslim, een jood of iemand uit de vrijzinnige gemeenschap: erkennen waarin die persoon gelooft, is enorm belangrijk om een duurzame relatie aan te gaan binnen het herstelproces. 

Therapie in de eigen omgeving 

Om de patiënt zo goed mogelijk te begeleiden, zet ZNA Stuivenberg ook in op mobiele crisisteams die de mensen thuis de nodige begeleiding en psychiatrische zorg verlenen. Een multidisciplinair team van achttien mensen, onder wie psychologen, een psychiater, psychiatrisch verpleegkundigen en een therapeutisch coördinator streven ernaar om de patiënten binnen de 24 uur te zien, het weekend niet meegerekend. “Een manier van zorgverlening die uiteraard niet voor iedereen werkt, maar als het mogelijk is, is het een heel goeie aanpak. Bij opname moet je mensen immers uit hun milieu halen, hier stabiliseren om nadien opnieuw naar datzelfde milieu te laten terugkeren. En dat loopt niet altijd even gunstig af. Als we mensen thuis begeleiden, krijgen we bovendien een beter beeld van de persoon zelf. We zien de manier waarop ze wonen en hoe ze hun leven concreet vormgeven. Dat is een zeer waardevolle inkijk.”  

Het belang van het netwerk 

De omgeving van een herstellend patiënt is altijd een cruciale factor. Familie en vrienden die de patiënt steunen en begrijpen zijn niet zelden van onschatbare waarde. “Daarom hebben we KOPP-begeleiding waarin we kinderen van ouders (en ook het bredere sociale netwerk) met psychiatrische problemen helpen om de situatie van hun geliefde beter te begrijpen. Het heeft nu eenmaal geen zin om mensen op een solitaire manier te behandelen. We moeten de omgeving, het netwerk en de steunfiguren erbij betrekken. En die omgeving zit vaak met gigantisch veel vragen. Hun kind, vader of moeder stelt vaak gedrag dat voor hen kant noch wal raakt. Een ouder met een drankverslaafde zoon zal al snel de neiging hebben om te zeggen: ‘Stop gewoon met drinken en het probleem is opgelost.’ Maar een patiënt is meer dan een zichtbaar probleem. Dat benoemen we hier. En dat kan enorm bevrijdend werken. Je kan het vergelijken met verloren lopen in een stad waar je de taal niet spreekt en iemand je plots de weg naar het station aanreikt.  

Toekomstdromen 

Ondertussen werkt ZNA Stuivenberg volop aan de toekomst. Een gloednieuw ziekenhuis is in opbouw in Park Spoor Noord. ZNA Cadix zal in 2021 de eerste patiënten ontvangen. De psychiatrie blijft op de huidige locatie. “Er gaan stemmen op om hier een woon- en werksite van te maken en dat kunnen we alleen maar toejuichen”, stelt Luc. “De onderhandelingen zijn nog bezig, maar als het van ons afhangt is dat het ideale scenario. Het zou passen binnen ons beeld van de psychiatrie als een open organisatie, met concrete linken naar de omgeving. Je zou hier perfect een schooltje kunnen plaatsen of een Kringwinkel of een tewerkstellingscel. Maar voorlopig zijn dat nog dromen!” 

Geef een reactie