Typ om te zoeken

Geen onderdeel van een categorie

Huidproblemen bij stomata

Delen

Door Hilde Beele, Dienst Huidziekten en Zorgcentrum Wondzorg UZ Gent

 
Peristomale huidaandoeningen komen heel courant voor, sommige studies geven aan dat tot  60% van de stomapatiënten ooit huidletsels ontwikkelen rond hun stoma. Deze huidaandoeningen bestaan vaak langdurig omdat de patiënt met peristomale huidproblemen in een vicieuze cirkel terecht komt. De huidaandoening zorgt immers voor een verminderde aanhechting van de plaat wat op zijn beurt aanleiding geeft tot lekkage en nog meer huidproblemen.
 
Men onderscheidt zeer veel verschillende huidaandoeningen die kunnen voorkomen rond de stomata. De huidaandoeningen kunnen ingedeeld worden in de volgende groepen:
 

  • Irritatieve dermatitis (door chemische reactie van de urine op de huid)
  • Mechanische destructie of trauma (door stripping van de huid bij het verwijderen van de plaat, of door druk)
  • Infectieuze aandoeningen (op basis van bacteriële, virale of schimmelinfectie)
  • Allergische reactie (allergische contact dermatitis)
  • Ziekte-gerelateerde huidaandoeningen zoals pyoderma gangrenosum
  • Veralgemeende (voorafbestaande) huidaandoeningen zoals psoriasis

 
 

Irritatieve dermatitis

irritaties eczeemIrritatie is de meest voorkomende oorzaak van peristomale huidletsels. De huidletsels ontstaan als de huid rond de stoma blootgesteld wordt aan een chemische irriterende stof.  In het kader van een urostoma, is dit meestal de urine. Maar ook sommige bestanddelen van het stomamateriaal kunnen aanleiding geven tot chemische irritatieve contactdermatitis.
 
Klinisch uit irritatieve dermatitis zich als roodheid (erytheem), huidverweking (maceratie), oppervlakkige wonden (erosie) en soms ook hypergranulatie. De huidletsels zijn soms moeilijk van een allergische contactdermatitis te onderscheiden. In het geval van een allergische contactdermatitis is er meestal een zeer scherpe aflijning van de huidletsels, die precies overeenkomt met de contouren van het materiaal dat de allergie veroorzaakt. In het geval van een irritatieve dermatitis is er meestal een lekkage die aan de basis ligt. Het is dan ook essentieel om de oorzaak van deze lekkage op te sporen. Het kan gaan om een onaangepaste stomaplaat, een fistel in de directe omgeving van het stoma, een gewijzigde configuratie van het stoma ten gevolge van verlittekening of door gewichtswijzigingen sedert het aanleggen van het stoma, of soms ook een “hidden leak”, dit is een lekkage die voorheen niet opgemerkt werd, en pas ontdekt wordt naar aanleiding van de irritatieve dermatitis. Gezien stoma’s gedurende geruime tijd na de heelkunde remodelleren, kan het zijn dat een stoma na verloop van tijd spontaan lekkage begint te vertonen.
 
Irritatief eczeem
De eerste stap in de behandeling is hier altijd om de lekkage te reduceren. Dit kan pas als men de oorzaak van de lekkage teruggevonden heeft. Soms kan het voldoende zijn om een stomaplaat met een kleinere opening te gebruiken. Bij een kort stoma dat terugdringt in het subcutane vet kan het belangrijk zijn om convex materiaal te gebruiken om op die manier het stoma meer te exposeren. In geval van heel ernstige vormen van huidirritatie ten gevolge van lekkage kan het nodig zijn om gedurende korte tijd een lokaal corticoiedpreparaat te gebruiken. Er wordt hier best gebruik gemaakt van een corticoiedlotion of eventueel een -crème omdat deze makkelijker zullen opdrogen, dit in tegenstelling tot de cortisonezalven en de -gels die meestal een residu laten, en het kleven van de plaat bemoeilijken.
 
Een heel bijzondere vorm van irritatieve dermatitis rond stomata is de chronische papillomateuze dermatitis, welke we enkel bij urostomata aantreffen. Deze huideruptie wordt immers veroorzaakt door contact met urine met een te hoge pH. De aandoening wordt gekenmerkt door het voorkomen van wratachtige omvormingen rond het stoma. Deze verruceuze letsels worden soms verkeerdelijk aanzien als tumorale omvormingen. De behandeling bestaat uit het aanbrengen van vochtige omslagen met azijnzuur 0,5 à 1%. Bij sterk inflammatoire letsels kan het nuttig zijn om tijdelijk een topisch corticoied aan te wenden. Verder kan het nodig zijn om de urine aan te zuren. Hiervoor kan men gebruik maken van vitamine C preparaten.
 

Mechanische destructie of trauma (fysische irritatie)

Mechanische destructie of trauma wordt hier gedefinieerd als beschadiging van de peristomale huid door druk, frictie, wrijven, strippen of scheuren. Frictie of wrijving kan voorkomen door wrijving met de kledij of harde plastieken componenten van het stomamateriaal. Als men (te) frequent nieuw stomamateriaal appliceert, is het mogelijk dat men de bovenste lagen van de epidermis mee afstript. Bij het gebruik van inadequate technieken om het stomamateriaal te vernieuwen, of bij fragiele huid, kunnen er skin tears optreden. We zien dit voornamelijk bij oudere patiënten. Bij langdurige en/of frequente fysische irritatie kunnen er erosies, schilfering, korsten en zelfs ulceraties ontstaan.
 
Als behandeling stelt men voor om het stoma te remodelleren zodat men hetzelfde stomamateriaal gedurende langere tijd ter plaatse kan laten. Het is essentieel om aan de patiënten en hun omgeving goede technieken aan te leren om het stoma te verversen en/of huidbarrière-producten (bv. barrièrecrèmes) te gebruiken om verdere irritatie te vermijden.
 

Infectie

Infectie is een minder frequente oorzaak van huidproblemen rond het stoma. We onderscheiden bacteriële infectie, schimmelinfectie en virale infectie.
 
Bacteriële infectie kan primair of secundair zijn. Binnen de primaire peristomale huidinfecties onderscheiden we folliculitis en impetigo.
 
Folliculitis is een ontsteking van de haarfollikels door staphylococcus aureus of streptococcen, welke ontstaat na het scheren of epileren van het haar, in dit geval in de buurt van de stomaplaat. In dit geval ziet men het ontstaan van kleine folliculaire wondjes of pustels. Meestal kan dit probleem opgelost worden door het gebruik van een aangepaste techniek om het haar te verwijderen. Maar bij meer ernstige gevallen kan het wenselijk zijn om tijdelijk een topisch of systemisch antibioticum te gebruiken.
 
Peristomale impetigo wordt veroorzaakt door staphylococcen of streptococcen. Bij peristomale impetigo zien we echter niet de typische honinggele crustae van een klassieke impetigo omdat deze systematisch verwijderd worden, telkens als er een nieuwe plaat aangebracht wordt. Bijgevolg zien we alleen roodheid, erosieve zones en soms pustels. Meestal zijn er antibiotica per os nodig om de peristomale impetigo te behandelen.
 
Chronische papillomateuze dermatitisEr zijn echter ook secundaire huidinfecties mogelijk, die zich superponeren op een bestaande huidaandoening zoals eczeem of een irritatieve dermatitis. Meestal zien we dan gelige korsten en toename van de inflammatie die er al was in het kader van de voorafbestaande huidaandoening. Het is wenselijk om de oorzakelijke kiemen te identificeren en antibiotica per os toe te dienen in functie van de teruggevonden kiemen.
 
Mycotische huidinfecties, voornamelijk candida-infecties, komen courant voor thv. de gastro-intestinale tractus en de genitale regio. Het is dan ook niet verwonderlijk dat we deze infecties ook terugvinden rond stomata. Candida huidletsels zijn gekenmerkt door een helder en meestal sterk jeukend erytheem met soms vesikels op afstand. Men spreekt  in deze context van “eilandjes voor de kust” gezien de typische situering van deze satellietletsels tov erythemateuze zone. Indien de infectie verder evolueert, kan er schilfering en een korstvorming optreden. Op basis van het klinisch beeld, maar vooral via het rechtstreeks onderzoek en het kweken van afgenomen huidschilfers, kan de diagnose bevestigd worden. Bij mycotische huidinfecties is het essentieel om te zorgen voor een droge omgeving. Bijgevolg zal men voor de topische aanpak meestal opteren voor anti- mycotische poeders. Bij ernstige aantasting kan een systemisch antimycoticum nodig zijn.
 
Een zeldzame keer ziet men ook een virale huideruptie in de buurt van een stoma. Bij een dergelijke herpes infectie zullen systemische antiherpetische middelen aangewend worden.
 
 

Allergische contactdermatitis

Allergische contactdermatitis wordt veroorzaakt door een type IV overgevoeligheid op een welbepaald product. In tegenstelling tot irratieve contactdermatitis die bij elke patiënt kan voorkomen zien we allergische contactallergie enkel bij patiënten die overgevoelig zijn aan een bepaald product. Deze overgevoeligheid wordt meest gerapporteerd tov huidbarrièrecrèmes, poeders, stomazakjes en kleefmiddelen. Een echte contactallergie is echter zeldzaam en men neemt aan dat slechts 0.6% van alle huidaandoeningen rond stomata een gevolg zijn van allergie. Klinisch is een allergische contactdermatitis soms moeilijk te onderscheiden van een irritatieve dermatitis. We zien een rode, scherp afgelijnde gezwollen, soms erosieve of bloedende huid met soms nog papels en/of vesikels. De patiënt zal klagen van jeuk of van branderig gevoel. Bij allergische contactdermatitis is er scherpe aflijning van de eczeemletsels, die exact overeenkomt met de applicatiezone van het oorzakelijke product. Als er op klinische grond geen duidelijke aanwijzing is van het meest waarschijnlijke contactallergeen,  kan het wenselijk zijn om patch- en/of gebruikstesten uit te voeren. Hierbij worden de producten die de patiënt gebruikt op en rond het stoma, aangebracht op de huid van de patiënt en wordt er nagegaan of de patiënt op deze producten reageert. Als er voor bepaalde producten een contactallergie vastgesteld wordt, kan de patiënt deze niet meer gebruiken. Voor de behandeling van een contactallergisch eczeem zal er in de acute fase een topisch corticoiedproduct gebruikt worden, ook weer in de vorm van een lotion of een crème.
 
 

Ziekte gerelateerde huidaandoeningen

Pyoderma gangrenosum is een inflammatoire huidaandoening die weliswaar zelden voorkomt doch thv. het stoma frequenter gezien wordt. Pyoderma gangrenosum is immers niet zelden geassocieerd met inflammatoire darmziekten en wordt bijgevolg veel frequenter gezien bij ileocolostomata dan bij urostomata. De standaard behandeling bij pyoderma gangrenosum bestaat uit locale en/of systemische corticoïden en/of  ciclosporine.
 
 

Veralgemeende huidaandoeningen

Elke klassieke huidaandoening kan ook voorkomen rond een stoma. We denken hierbij bv. aan psoriasis of atopisch eczeem. Deze patiënten hebben vaker ook andere locaties waar we de betrokken huidaandoening terugvinden.
 
Huidirritatie door lekkageDe behandeling van de huidletsels rond een stoma moet aangepast worden aan de particuliere situatie. Zo kan men in het geval van psoriasis, moeilijk de klassieke therapieën met koolteer en/of UV aanwenden, en zal er vaker gebruik gemaakt worden van topische corticoieden.  Patiënten met zeer uitgebreid contacteczeem thv  het gelaat en/of het lichaam kunnen zogenaamde strooiletsels ontwikkelen rond het stoma. Standaard wordt dan gebruik gemaakt van een systemisch cortisone preparaat, al dan niet gecombineerd met een topisch corticoied of een calcineurine inhibitor. Het is vanzelfssprekend essentieel om ook in te grijpen op de oorzakelijke contact allergenen en het gebruik ervan te limiteren. Ook bij atopisch eczeem zullen er meestal ook huidletsels voorkomen elders op het lichaam. De behandeling bestaat ook hier weer uit corticoiedcrème of lotion.
 
Er kunnen rond een stoma ook wonden ontstaan met uiteenlopende etiologieën. Er zijn ook zeldzame beschrijvingen van andere veralgemeende huidaandoeningen die huidletsels kunnen veroorzaken in de buurt van het stoma. Zo zijn er casuistieken beschreven van patiënten met systeemsclerose, benigne en maligne tumoren in de buurt van hun stoma. De behandeling van deze laatste aandoeningen zal meestal in de lijn liggen van de klassieke behandeling van de betrokken aandoening.
 
Samenvattend kunnen we stellen dat de integriteit van de huid rond het stoma essentieel is om het stomamateriaal correct te kunnen appliceren. Zelfs met de grootste zorg voor het stoma, kan men niet vermijden dat er alsnog peristomale huidproblemen ontstaan. Het is uiterst belangrijk om dergelijke huidaandoeningen zo snel mogelijk op te sporen, om de onderliggende problematiek te onderzoeken en om zo snel mogelijk een adequate behandeling in te stellen.
 
 
urobel logo
 
Referenties
Burch J. Caring for peristomal skin: what every nurse should know. Br.J Nurs 2010; 19:166-170.
Burch J, Sica J.Common peristomal skin problems and potential treatment options. Br J Nurs 2008; 17: S4-S8.
Nybaek H, Jemec GB.Skin problems in stoma patients. J Eur Acad Dermatol Venereol  2010 24: 249-57. doi: 10.1111/j.1468-3083.2010.03566.x.
Ratliff CR, Scarano KA, Donovan AM, Colwell JC. Descriptive study of peristomal complications.J Wound Ostomy Continence Nurs. 2005 32: 33-7.
Rolstad BS, Erwin-Toth PL. Peristomal skin complications: prevention and management. Ostomy Wound Management 2004; 50:68-77.
Salvadalena G.  Incidence of complications of the stoma and peristomal skin among individuals with colostomy, ileostomy, and urostomy: a systematic review. Br. J Nurs. 2007 16: 1048-1052.
 

Tags:

Geef een reactie