Typ om te zoeken

Geen onderdeel van een categorie

Ronde tafel: duurzame verlichting

Delen

Verlichting in dienst van de mens

Levensduur van LED

LED is een matuur product. De performantie van LED ligt zeer hoog, tot 303 lumen/watt ontwikkeld in een labo. Er moeten echter nog heel wat studies verricht worden naar de definitie van normalisatie en levensduur van LED. ‘Top tien’ bedrijven kunnen duurzame LEDverlichting garanderen, ‘goedkopere’ merken doen dat in veel mindere mate. Vaak gaan hun LEDlampen slechts zes maanden tot een jaar mee. Recyclagebedrijven worden op die manier geconfronteerd met zogenaamde duurzame materialen die normaal gezien een levensduur van tien jaar zouden moeten hebben. Om die reden is het belangrijk om te kijken naar de oorsprong en de bedrijven die de verlichting produceren.

Nieuwe eisen voor verlichting bij grote renovaties

Energie-efficiëntie draait om de kilowatturen die verbruikt worden, lichtregelsystemen spelen daarbij een cruciale rol. Vanaf januari 2015 geldt er in Vlaanderen een nieuwe ‘EPB’-wet voor grote renovaties waarbij systeemeisen opgelegd zullen worden. Die gelden niet alleen voor verwarming en koeling maar ook voor verlichting, uitgedrukt in watt/m². Enkel de meest energiezuinige systemen zullen nog toegelaten worden en dat op basis van berekeningen per type toepassing. Waar nu nog – ook in ziekenhuizen – 20 tot 25 watt/m² verbruikt wordt, kan dit verbruik gehalveerd worden door slimme ingrepen. Een beperking van deze nieuwe regelgeving van de Vlaamse overheid is dat er geen eisen zijn op het vlak van visueel comfort. Het visueel comfort is nochtans heel belangrijk: het gaat om de juiste verlichtingssterkte afhankelijk van de toepassing, de juiste kleurweergave, vermijden van verblinding, enz… Ook hier is de ondertussen al langer bestaande Europese norm voor werkplekverlichting NBN EN12464-1 van kracht waarnaar ook in de welzijnswetgeving verwezen wordt.

Kleurweergave

Eveneens een belangrijk aspect bij lichtkwaliteit is de kleurweergave (Engels: CRI: color rendering index). De index van de lichtbron geeft de kwaliteit van de kleurweergave weer van een door de lichtbron belicht object. Voor een test worden 8 of 16 standaardkleuren met matige verzadiging gebruikt. Gloeilampen en halogeenlampen hebben een CRI-index van 100. Fluorescentielampen hebben een CRI-index tussen 80 en 95, voor veel eerste generatie LEDlampen ligt de CRI-index een pak lager. Ondertussen is sinds september 2013 met de Ecodesign regelgeving (ErP) ook hier verbetering in gekomen (EC/1194/2012). De CRI van ledlampen is nu ook minimaal 80.

Berekenen lux-waarde is specialistenwerk

De verlichtingssterkte (uitgedrukt in lux) of ook wel lux-waarde genaamd, is overigens slechts één van de zes parameters die iets vertelt over een goede verlichting. De richtwaarden voor specifieke toepassingen staan volledig beschreven in de norm voor werkplekverlichting – binnenverlichting NBN EN12464-1. Daarnaast geeft de specifieke vermogensdichtheid, uitgedrukt in W/m².100lux, een idee van de energie-efficiëntie van het verlichtingssysteem. In de jaren ’90 gold 2,5 watt/m².100lux voor kantoren, ondertussen is er een evolutie met LED naar 1 watt/m².100lux. Het berekenen van de lux-waarde is specialistenwerk. Sommige ziekenhuizen hebben hiervoor de nodige expertise in huis, extern advies kan in vele gevallen een oplossing brengen. Want ook de vormen en de kleuren van de ruimte gaan mee de lichtefficiëntie bepalen. Ook het verlichtingsontwerp – de juiste toestellen op de juiste plaats – speelt een rol evenals het stralingspatroon van de armatuur.

Therapeutisch effect van licht

De mens moet centraal staan in het verlichtingsverhaal. In het geval van een zorginstelling kan licht een cruciale rol spelen. Energie-efficiëntie betekent dat niet de ganse dag hetzelfde licht nodig is, dat er variatie bestaat tussen verschillende patiënten. Licht kan er toe bijdragen dat mensen sneller genezen, het therapeutische effect van licht is al langer bewezen. In woonzorgcentra wordt hiermee nog te weinig rekening gehouden: de lichtbehoefte van een 80-jarige ligt vijf mijl maal hoger dan die van een 20-jarige. Vroeger werd verlichting enkel gemoduleerd op basis van verlichtingssterktes, in de toekomst zal er met de komst van LED ook rekening kunnen gehouden worden met het spectrum van de lampen: mensen binnen laten ervaren wat de lichtrealiteit van buiten is. De gemoedstoestand van mensen – bijvoorbeeld door beperkt licht in de winter – kan afgevangen worden door dynamisch licht.

Het licht bijbrengen…

Verlichtingsproducenten zien het als hun taak om potentiële klanten – architecten- en studiebureaus, installateurs,… – elke dag weer ‘het licht bij te brengen’. Ze moeten telkens weer in dialoog gaan om uit te leggen wat verlichting is. Verlichting zou in ieder geval veel vroeger in het ontwerpproces moeten opgenomen worden. De meeste studie- of architectenbureaus beperken zich bij een lichtontwerp tot een lichtberekening maar dat zegt niets over de kwaliteit van het licht. Een berekening moet een toetsing zijn van een gebruiker. De ontwerper moet zich de vraag stellen: wat doet licht met een ruimte? Hoe de verlichtingsarmaturen eruit zien is dan pas een tweede vraag. Vaak gebeurt het omgekeerde. Een lichtstudie hoeft niet altijd moeilijk te zijn. Een woonzorgcentra is in feite te herleiden tot een viertal lokalen: keuken-berging-wasserij, leefruimtes, gangen en kamers. Voor deze vier lokalen kunnen er gemakkelijk simulaties gemaakt worden. Een essentiële vraag hierbij is welke kleur er op de muren komt. Voor lichtstudies en –berekeningen is dat belangrijk om weten, om de juiste resultaten te bekomen.

Van functioneel naar beleving

Het gebruik van lichtsturing kan bijdragen aan efficiëntie, comfort en flexibiliteit. De voornaamste besparing door lichtsturing is de daglichtregeling evenals de aanwezigheidsfunctie, hoewel die moeilijker te berekenen valt. Door berekening van daglichtregeling kunnen er voorspellingen gedaan worden op het vlak van investeringen, meerkost en besparingen. Met intelligente lichtsturingen kunnen vandaag ook kleuren en kleurtemperatuur gestuurd worden. De zorgsector is een toepassingsgebied bij uitstek voor intelligente lichtsturing. Het constante gebruik van licht in ziekenhuizen had tot nu toe een negatief effect op zowel het energieverbruik als op het onderhoud. Lichtsturing kan het best kaderen in een gebouwenbeheersysteem op lokaal niveau of op het niveau van het ganse gebouw, maar dat is niet in alle omgevingen mogelijk. In ziekenhuizen is er een trend naar zowel dagverblijven als langere opnames. Bij het ontwerp moet een lichtsturing voorzien worden die inspeelt op de specifieke functies en de noden van patiënten bij een korter of langer verblijf door aanpassing van de kleurtemperatuur. Op dat vlak is er een evolutie van functionele naar belevingsverlichting. Verlichting is een persoonlijk gebeuren geworden.
 

Deelnemers:

  • Philip Eeckhout, Philips
  • Jacques Brouhier, Zumtobel Group
  • Jef Maes, ETAP
  • Jan Van Riel, Trilux
  • Catherine Lootens, Groen Licht Vlaanderen

Quotes

Catherine Lootens
“In de zorgsector is het uitermate belangrijk om zeker ook rekening te houden met de beheersing van de verblinding in functie van de kijkrichting. Bedlegerige patiënten, baby’s maar ook ouderen in het algemeen worden gemakkelijker verblind door de verlichting. Met de introductie van ledverlichting is het effect misschien nog sterker. Led zijn kleine krachtige lichtbronnen waardoor de juiste afscherming in de armatuur via diffusors en andere technologieën zeker vereist is. Elke verlichtingsarmatuur wordt gekarakteriseerd door de UGR waarde (Unified Glare Rating): hoe lager deze waarde, hoe minder verblindend de verlichtingsarmatuur zal zijn.”
 
Philip Eeckhout, Philips
“Voor de zorgsector is Philips vanuit de divisies Healthcare en Lighting al jaren bezig met de ontwikkeling van innovatieve oplossingen waarbij zowel de patiënt als het medische personeel centraal staat.  Met energie-efficiënte LED-oplossingen die een positieve impact hebben op de gemoedstoestand, het welzijn en de ruimteperceptie van de patiënt, willen we bijdragen in het herstelproces en het ziekenhuisverblijf. Healwell, Ambiscene, daglicht- en aanwezigheidsdetectie zijn een paar concrete voorbeelden van oplossingen van Philips voor de zieken- en ouderenzorg, die een duidelijk verschil maken in de levenskwaliteit van patiënten in een 24/7 omgeving.”
Jan Van Riel, Trilux
“De slogan van TRILUX luidt sinds 2014 “Simplify our Light. Er is de absolute noodzaak om heel duidelijke met klanten over het thema LED te communiceren. Wij organiseren themadagen waarop geïnteresseerden zich op kunnen inschrijven via www.trilux.be of [email protected]
Jacques Brouhier, Zumtobel Group
“Aandacht bij verlichting gaat vooral uit naar patiënten – wat goed is – maar amper naar de verpleegkundige medewerkers. Soms spelen hun respectieve behoeften tegen elkaar. Een intelligente lichtsturing en specifieke doeltreffende lichtontwerpen en armaturen lossen dit probleem op.”
 
 

Tags:

Geef een reactie