Typ om te zoeken

Geen onderdeel van een categorie

Het wordt duurder om een gebouw te koelen dan om het te verwarmen

Delen

Deelnemers RondetafelgesprekRondetafelgesprek: zonweringen

Deze zomer mochten we het weer ervaren: de zon geeft warmte en de klimaatveranderingen doen er nog een schepje bovenop. We genoten van een zomerperiode waar temperaturen tussen de 25°C en de 34°C geen uitzondering waren. Leuk als je op het strand vertoeft maar een extra belasting voor bewoners en werknemers in zorgcentra. Het afkondigen van het hitteplan brengt extra werklast met zich mee en neemt de warmte niet weg. Deze weersfenomenen zijn één element in de opwarming van gebouwen. Een tweede is de integratie van meer vensters en grotere glaspartijen in de hedendaagse architectuur. Het wordt duurder om een gebouw te koelen dan om het te verwarmen. 
 

Belangrijk voor comfort en welbevinden

De goedkoopste manier om oververhitting te voorkomen is de warmte buitenhouden. Stevige isolatiepakketten dragen daartoe bij en zonwering is de cruciale succesfactor.  Zonwering heeft een belangrijke rol om het comfort te borgen en om de kosten voor koeling binnen aanvaardbare grenzen te houden. Functioneel houdt zonwering de warmte van de zon buiten en behoedt het gebruikers voor verblinding door zonlichtinstraling. Zonwering lijkt in conflict met het belang van daglicht en het vrije zicht naar buiten, maar met de juiste zonwering hoeft dit niet zo te zijn. Daglicht en een vrij zicht hebben dan ook een positieve invloed op het herstel van een zieke en op het humeur en het comfort van een bejaarde in een wzc. Het is voor een patiënt belangrijk om contact met de omgeving te houden. In rusthuizen en revalidatiecentra genieten de mensen van het zicht op de tuin of van het oogcontact met voorbijgangers op straat.
 

“Met onze intelligente sturingen is alles mogelijk. Van een manuele sturing tot een volledig schaduwbeheer op raamniveau aan de hand van een 3D-ontwerp, van een eigen bussysteem tot een volledige draadloze sturing. Somfy tracht, in overleg met de klant, al deze technische snufjes op de correcte manier te gebruiken zodat de zonwering optimaal gestuurd wordt volgens de wensen van die klant.”
Davy Donders

Zonwering wordt bovendien ook steeds belangrijker in het behalen van de nodige EPB-vereisten. De zorggebouwen moeten wettelijk voldoen aan de eisen op het vlak van EPB. Op gebied van zontoetreding overheerst rond de tafel de mening dat deze eisen vandaag te beperkt zijn. Het beleid zou op het vlak van oververhitting moeten toewerken naar een verplichting voor zonwering en een bepaling van de grens van het aantal uren dat een bepaalde temperatuur in een ruimte overschreden mag worden. VIPA heeft deze vereisten reeds opgenomen in haar duurzaamheidscriteria. In Frankrijk dient zonwering opgenomen te worden van bij de bouwaanvraag. Dit verplicht het bouwteam om reeds in een vroege fase de technieken mee op te nemen in het ontwerp. Dat is een goede zaak vindt Philip Verheye. “Zonwering dient net als ventilatie, verwarming en technieken zo vroeg mogelijk in het proces opgenomen te worden. In de fase van het schetsontwerp is ideaal om tot een doordacht voorontwerp te komen.”  
 

Simulatie voorspelt impact

Het effect van zonwering is meetbaar en heeft verschillende voordelen. Doorgedreven zonwering kan de noodzaak tot decentrale actieve koeling in de kamers vermijden. Een correct geplaatste en gestuurde zonwering verlaagt de energievraag die met de koeling van de binnenruimtes van het gebouw gepaard gaat.
De precieze noodzaak om zonwering te plaatsen kan het best gebeuren met een dynamische comfortsimulatie, aangevuld met een zonnestudie van de verschillende geveldelen. Zo berekenen we continue beschaduwing eigen aan het gebouw of zijn omgeving. Doel is om de connectie met de omgeving te behouden. Simulatieprogramma’s zijn een onmisbare schakel bij het ontwerpen van de ideale mix tussen zonwering, isolatie, koeling en de doordachte regeling van het geheel. Die simulaties gaan ver, zegt Davy Donders. “We nemen bij een simulatie de oriëntatie en factoren in de omgeving op. Denk maar aan hoge bomen of gebouwen in de buurt die voor beschaduwing zorgen. De simulatie wordt uitgewerkt voor het hele gebouw, voor elke gevel, en kan uitgewerkt worden tot op het niveau van elk individueel raam.”
 

Zonwering biedt keuzemogelijkheden

De mogelijkheden op het vlak van zonwering zijn enorm. Van architecturale uitkragingen boven de vensters over zonweringspanelen die schuiven tot zonwering met lamellen of screens. De voorkeur bij de gesprekspartners gaat naar systemen van buitenzonwering. Die zorgen voor zonwering vooraleer de warmte in het gebouw binnentreedt. Buitenzonwering biedt bovendien de grootste flexibiliteit in gebruik.
 

“We werken telkens met hetzelfde sturingssysteem en doordat we de programmatie in eigen beheer hebben uitgevoerd kunnen we snel inspelen op vragen van gebruikers en kunnen onze technici snel problemen detecteren en oplossen.”
Ing. Philippe Evrard

“Met een efficiënte buitenzonwering hou je de zon buiten in de warme zomermaanden en profiteer je van een optimale licht- en warmte-instraling tijdens de wintermaanden”, zegt Werner De Vusser. Bij de keuze tussen systemen steekt de esthetische smaak van de bouwheer en de architect zijn neus aan het venster. “Functioneel genieten donkere doeken de voorkeur, waarbij de weeftechnieken vandaag toelaten dat je van binnen naar buiten kan kijken”, vult Els Vandaele aan. Als Business Development Manager Screens voor Renson kent ze de noden van de gebruiker als geen ander. “Een donker doek geeft het beste zicht naar buiten terwijl ze bescherming biedt tegen inkijk. Ideaal voor de privacy. Of je nu voor privacy of glasvezeldoeken kiest, dat heeft geen invloed op het uitzicht van de gevel aan de buitenkant. Van buitenaf krijg je een uniform beeld, dat architecten kan bekoren, terwijl aan de binnenkant verschillende materialen instaan voor verschillende functionaliteiten.” Bij de keuze van product spelen reflectie, absorptie en transmissie een rol.
“Bij het kiezen van een doek moeten we zeker denken aan het comfort van de patiënt maar ook aan de architectuur en de vraag van de klant. Eerst kiezen we de openheidsfactor van het doek, daarna bekijken we de kleur van het doek, waarbij we uiteraard rekening houden met de kleur van het gebouw. We houden ook rekening met het visueel comfort van de patiënt. Als de klant een wit doek overweegt, kunnen we laten zien dat de lichtdoorlatendheid van een wit doek toch belasting geeft aan de ogen. Ook naar inkijk toe van buitenaf haal je betere resultaten met een donkerkleurig doek. Bij een wit doek is de vervuiling ook sneller zichtbaar. Om die redenen zijn het meestal donkerkleurige doeken die worden gekozen waar de transmissie het laagst is”, vervolgt Werner De Vusser. Bij de keuze van materialen geven Philip Verheye en Philippe Evrard de producenten de raad om met de technische diensten te praten en niet enkel met de architecten. Die technische dienst kent de materialen en de betrouwbaarheid van materialen, vooral naar onderhoud. “Wij kunnen per gevel en per oriëntatie producten leveren die voldoen aan de functionaliteiten voor de gebruiker. Bijvoorbeeld een niet-gemotoriseerde oversteek zodat je vanuit het restaurant steeds zicht hebt op de tuin. Op een andere gevel zal je in doekzonwering voorzien voor de patiëntenkamers”, geeft Bart Debusschere aan.
 
Structureel aandachtspunt voor de ontwerpers is de hoogte van de ramen. Bij lage ramen kan men praktisch alle systemen toepassen. Als de glasoppervlakte zeer groot wordt, is het met de luifels en schuifpanelen vaak moeilijker om een oplossing te bieden. Bij de luifels is de uitkraging van het systeem gelimiteerd. Ook de hoogte van de schuifpanelen heeft zijn beperkingen. Philippe Evrard merkt hier op dat de trend naar grote glaspartijen bij de technische diensten voor problemen zorgt. “Bij brede ramen heb je al twee hoogtewerkers nodig om een screen te onderhouden of een element te vervangen. Dat zorgt voor enorme onderhoudskosten. Veel architecten denken aan uitzicht, het esthetische. Wij moeten denken aan de lange termijn, de uitbatingskost, het onderhoud.”
 

“Het concept rond zonnewering hangt nauw samen met de architectuur van een gebouw, in het ideale proces wordt dit samen met architect en studiebureau bij het schetsontwerp reeds grondig doorgesproken. Aan de toenemende technische eisen kan door een juiste architectuur beter en goedkoper een oplossing geboden worden. Niet alleen bij investering, ook bij de exploitatie zal dat voordeel opleveren.”
Ir. Philip Verheye

 
“Wij streven ernaar om de bouwheer zoveel mogelijk te ontzorgen en te ondersteunen in zijn keuze voor de juiste zonwering. Dat doen we door architecten te sensibiliseren over het belang van de juiste materiaalkeuze en hen zo te informeren dat ze zonwering vooral functioneel voorschrijven. Maar net zo goed door aannemers bewust te maken van het belang van een degelijke installatie en eenvoudig onderhoud”, reageert Els Vandaele.
Het ontwerpen van producten die op eenvoudige wijze losgekoppeld en gedemonteerd kunnen worden, heeft een gevoelige invloed naar onderhoudskosten, geeft Philippe Evrard toe. Hij is opgezet met de ontwikkelingen van producten die resulteren in een vereenvoudiging van het onderhoud.
 
Onderhoud en duurzaamheid spelen uiteraard een belangrijke rol in de keuze voor de juiste doekzonwering, beamen de producenten. Deze ontwikkelingen met oog voor vlotte vervanging en toegankelijkheid voor onderhoud worden vandaag gecombineerd met duurzame materialen.
 

Sturing van de zonwering

“Een tiental jaren geleden werden bij ons de eerste projecten gerealiseerd met automatisch gestuurde zonweringen”, vertelt Philippe Evrard. “In die beginperiode realiseerden we verschillende projecten met verschillende types sturingen. Voor de exploitatie van deze zonweringsinstallaties moest telkens een ander besturingsprogramma aangeleerd worden. Zoveel verschillende systemen beheren is niet eenvoudig. Het onderhoud verschilde van systeem tot systeem.”
 
“Vandaag voeren we de sturing van alle nieuwe projecten in eigen beheer uit. De screens en motoren worden geplaatst door de aannemer van het buitenschrijnwerk, de bekabeling van de motoren en schakelaars wordt door de aannemer elektriciteit uitgevoerd. De sturing van de zonwering programmeren we zelf met een PLC. We voorzien hierbij in een automatische sturing met verschillende regelzones, en met de nodige zon- en windmeters. Dit combineren we met een overruleschakelaar in bemande lokalen om de zonwering individueel te sturen. Zowel in studiefase en uitvoering van de projecten als bij exploitatie van de zonweringsinstallatie zien we hierin voordelen. Met eenzelfde sturingssysteem en met de programmatie in eigen beheer kunnen we snel inspelen op vragen van gebruikers. Onze technici zijn dankzij deze uniformiteit in staat om in geval van problemen snel de oorzaak te detecteren en te remediëren.”
 

“Wij streven ernaar om de bouwheer zoveel mogelijk te ontzorgen en te ondersteunen in zijn keuze voor de juiste zonwering. Dat doen we door architecten te sensibiliseren over het belang van de juiste materiaalkeuze en hen zo te informeren dat ze zonwering vooral functioneel voorschrijven. Maar net zo goed ook door aannemers bewust te maken van het belang van een degelijke installatie en eenvoudig onderhoud.”
Els Vandaele

 
Enkele grote zorginstellingen hebben een grote eigen technische dienst die zelf het beheer van de sturing van de zonwering kan aanpassen en programmeren.  “Wij voorzien hier in klantspecifieke opleidingen. Voor de klanten die niet de mankracht of de kennis hebben voor deze aanpassingen of voor het onderhoud, hebben wij een lokale technische afdeling voor service-interventies. We bieden onderhoudscontracten waar wij dan in een jaarlijks nazicht voorzien”, zegt Davy Donders. ”Met intelligente sturingen is alles mogelijk. Van een manuele sturing tot een volledig schaduwbeheer op raamniveau aan de hand van een 3D-ontwerp, van een eigen bussysteem tot een volledige draadloze sturing. We trachten, in overleg met de klant, al deze technische elementen op de correcte manier te gebruiken zodat de zonwering optimaal gestuurd wordt.”
 
Voor optimaal comfort voor de gebruikers dient de manier van aansturen op een aantal niveaus geïmplementeerd te worden. Het is belangrijk aan de gebruikerszijde, het zogenaamde derde niveau, de bewoner een zekere autonomie te laten door in de kamer in een schakelaar te voorzien. Het tweede niveau is een groepsbediening. Het meest sprekende voorbeeld is de drukknop in de verpleegpost. Met één knop kan de zonwering over een hele afdeling naar boven of naar beneden gestuurd worden. Dit geeft de verpleging de mogelijkheid om zeer makkelijk en efficiënt tegemoet te komen aan de vraag tot openen of sluiten van de zonwering voor hun afdeling. Een ingreep die geen impact heeft op de rest van het gebouw. Als eerste niveau hebben we de centrale sturing. Deze heeft alleen invloed op het hele gebouw (per zone) en stuurt de zonwering in functie van de via sensoren gemeten waarden. Die sensoren meten zon, wind, windrichting, regen, sneeuw, ijs en temperatuur. De sturing kan al dan niet overruled worden door de individuele sturing of groepssturing. De techniek achter het systeem mag complex en geraffineerd zijn. Voor de eindgebruikers zoals personeel en bewoners is eenvoud koning. “Idealiter zit alle slimme technologie in één knop”, weet Philip Verheye. “Deze eenvoud in combinatie met automatische reset op momenten dat werknemers in pauze gaan helpen om de warmtelast buiten de muren te houden.”
 

“Bij het kiezen van bijvoorbeeld een doek moeten we zeker denken aan het comfort van de patiënt, maar ook aan de architectuur en de vraag van de klant. Eerst kiezen we de openheidsfactor van het doek, daarna bekijken we de kleur van het doek. Hierbij houden we uiteraard rekening met de kleur van het gebouw, maar ook met het visueel comfort van de patiënt.”
Werner De Vusser

 
Het voordeel van sturing is dat er naar energie en comfort toe veel bereikt kan worden. Het nadeel is dat de sturing van zonwering vaak onderaan de to-dolijst staat van ontwerpers. Eigenlijk bestaat de goede denkoefening eruit om bij de berekening van je warmte- en koellasten van een gebouw te vertrekken van de winsten die de geautomatiseerde zonwering biedt. Vanuit deze basis kan je correct de berekening maken van de koel- en luchtgroepen zodat de koellasten voor het gebouw beheersbaar worden.
 
Een heel belangrijk element bij de sturing naar de toekomst is het potentieel naar verdere optimale regeling. Dit is een belangrijke focus binnen onderzoek en opent perspectieven om meer intelligente, eventueel voorspellende regelingen te ontwikkelen. Sturingen met aandacht voor energiegebruik, thermisch comfort en visueel comfort in een geïntegreerd geheel zijn het streefdoel.
 

“Wij kunnen per gevel en per oriëntatie producten leveren die voldoen aan de functionaliteiten voor de gebruiker. Bijvoorbeeld: een niet-gemotoriseerde oversteek zodat je vanuit het restaurant steeds zicht hebt op de tuin. Op een andere gevel zal je in doekzonwering voorzien voor de patiëntenkamers.”
Bart Debusschere

 
De types sturingen zijn zeer divers. We moeten vaststellen dat de kennis van de werking van zonwering en wat ermee kan bereikt worden bij de meeste architecten zeer beperkt is. De keuze van het systeem wordt te vaak bepaald door de aannemer die het plaatst. Iedereen rond de tafel benadrukt het belang ervan om al in de voorontwerpfase de fabrikanten om advies te vragen. Alle bedrijven aan tafel vertellen dat ze mensen op de baan hebben die voortdurend praten met architecten en studiebureaus om hun producten en kennis mee te geven. Dit zijn teams waar de technische diensten een beroep op mogen doen om al in een vroege fase mee te denken.
 

Zonwering als aandachtspunt in elke bouwfase

Als technisch directeur en technische dienst sta je mee in voor de afstemming tussen ontwerpers en uitvoerder. Het is deel van het takenpakket om tussen de verschillende loten de uitvoering te bewaken. Je programma van eisen is daarin een sterke hulp. Ze dienen sturend op te treden want onderhoud en continue werking zijn nadien hun verantwoordelijkheid. Je hebt het dan ook zelf in de hand als je reeds in het voorontwerp aandacht hebt voor zonwering en de kwalitatief hoogstaande uitvoering. Philippe Evrard gaat door op het belang van een gedetailleerd lastenboek waarbij de verschillende componenten van de installatie en wijze van sturing eenduidig worden omschreven. In één adem voegt hij eraan toe dat het niet gemakkelijk is om in een lastenboek specifiek de producten te omschrijven zonder dat het leverancierspecifiek wordt.
 
In het gesprek wordt het overduidelijk dat zonwering niet iets is wat je aan het eind van het bouwproces even aan je gebouw schroeft en door de elektricien van dienst laat aansluiten. Net zoals isolatiepakketten en ventilatievoorzieningen zal zonwering van bij het ontwerp en in elke fase van de bouw een integraal deel uitmaken van het concept. Vanuit die basis kan je in correcte dimensionering voorzien voor de koel- en de luchtgroepen. De technische directeur en het bouwteam van de bouwheer zullen erover waken dat dit in het ontwerp wordt uitgewerkt en treden in elke fase van de bouw sturend op zodat de uitvoering volgens het lastenboek wordt uitgevoerd. Een sterk lastenboek geeft je tijdens de bouwfasen een stevig argument en bespaart frustrerende discussies nadien.
 
“Het concept rond zonwering hangt nauw samen met de architectuur van een gebouw, in het ideale proces wordt dit samen met architect en studiebureau bij het schetsontwerp reeds grondig doorgesproken. Aan de toenemende technische eisen kan door een juiste architectuur beter en goedkoper een oplossing geboden worden. Niet alleen bij investering, ook bij de exploitatie zal dat voordeel opleveren,” zegt Philip Verheye. “Het ambitieniveau voor gebouwen mag scherper worden gesteld. Streven naar energieneutrale gebouwen is belangrijk voor de uitbatingskost. De uitbatingskost over 25 jaar is steeds hoger dan de bouwkost. Die gebruikskost wordt beïnvloed door de duurzaamheid van de gekochte materialen, hun gebruikers , de robuustheid en het gemak van onderhoud”, eindigt hij gedreven.
 
 
Dit artikel verscheen in het magazine Zorg&Techniek, het ledenblad van Zorg.tech

Tags:

Je houdt waarschijnlijk ook van

Geef een reactie